ماهیان خاویاری ایران

ماهیان خاویاری ایران
...........................
رده : ماهیان عالی Teleostomi
ماهیان عالی در مقایسه با ماهیان دهان گرد (مارماهیان) دارای پوزه، عضو بویایی با هیپوفیز متصل است، و دستگاه شنوایی آنان دارای سه کانال نیم دایره می باشد. فکین به طور مستقیم با جمجمه متصل می باشد. برای این منظور دستگاه ویژه اتصال وجود دارد. هر طرف این ماهیان فقط دارای یک حفره خارجی آبششی می باشد که همیشه توسط سرپوش پوشیده شده است. در دریای خزر از 49 راسته ماهیان عالی جوان فقط 9 راسته از آنان وجود دارد.
.....................
راسته : تاسماهی شکلان Acipenseriformes
اسکلت این ماهیان از بافت های غضروفی تشکیل و جمجمه آنان نیز از غضروف و تا حدودی از ترکیبات استخوانی پوشیده شده است. دارای پوزه می باشند ولی ستون فقرات ندارند.
یک خانواده از این ماهیان تحت عنوان : تاسماهیان(Acipenseridae) در دریای خزر زندگی می کنند.
...................
خانواده تاسماهیان Acipenseridae
مشخصات ماهیان این خانواده عبارتند از:
• بدن این ماهیان به سمت دم باریک می شود.
• دهان آنان زیرین، عرضی و متحرک است.
• در زیر پوزه، دارای دو جفت سبیلک می باشند.
• ماهیان بالغ فاقد دندان روی فکین بوده اما در نوزادان وجود دارد.
• در بدن این ماهیان فقط در قسمت فوقانی باله دمی دارای فلس لوزی شکل (Ganoid) و در کناره فوقانی این باله ردیفهای متغیر فلس های مثلثی شکل قرار دارد. در طول بدن این ماهیان 5 ردیف زائده های سخت برجسته یا مهره های سخت استخوانی شکل قرار دارد.
مهمترین مسئله در گونه های مهاجر تاسماهیان، مهاجرت به منظور تخم ریزی می باشد. زیرا هر گونه از این ماهیان که به رود خانه ها وارد می شوند، مراحل مختلف رسیدگی جنسی، و فصول مختلف سال، را می گذرانند، بنابراین توقف ماهیان رسیده در رودخانه ها یکسان نمی باشد، بعضی ها زمستان را در رودخانه می گذرانند و در بهار سال بعد تخم ریزی می کنند، بعضی ها در همان سال که وارد رودخانه می شوند در آب شیرین تخم ریزی می کنند.

جنس: فیل ماهی ها huso
...............................
فیل ماهی (بلوگا)huso huso


نام علمی (Scientific Name :(Huso huso
نام فارسی (Persian Name) فیل ماهی
نام انگلیسی (English Name) :Great sturgeon
نام خانواده (Family Name) :Acipenseridae
حداکثر طول(Maximum Size) :600 سانتیمتر
رژیم غذایی (Diet Food) :ماهیان – سخت پوستان و نرمتنان
پرانکش (Distribution) :تمام مناطق – زمان تخم ریزی بیشتر رودخانه ولگا

مشخصات این ماهی عبارتند از:
• دارای بدنی کشیده و دراز می باشند که تدریجا به سمت دم باریک می شود.
• سر این ماهی بسیار بزرگ و دارای پوزه ای تیز و کوتاه است.
• دهان این ماهی به صورت نیم هلالی، خیلی بزرگ و تقریبا تمام سطح زیرین پوزه را شامل می شود.
• پرده های برانشی به هم متصل شده اند.
• سبیلک ها به صورت پرک فرم و از دو پهلو فشرده شده است.
• برجستگی ها یا مهره های استخوانی شکل پشت بین 9 – 17 عدد، پهلویی یا جانبی بین 37 – 53 عدد و شکمی بین 7 – 14 عدد است.
• اولین مهره پشتی کوچکتر از سایر مهره ها می باشد.
فیل ماهی از ماهیان مهاجر می باشد که برای تخم ریزی در سواحل روسیه به رودخانه ولگا، اورال، کورا، و ترک وارد می شود. این ماهی در ایران به ندرت وارد سفید رود، تجن و گرگان رود می شود.
مهاجرت این ماهی جهت تخم ریزی در فصل بهار و پاییز است و به مهاجرین بهاره و پاییزه تقسیم می شود. مهاجرین بهاره که در بهار وارد رودخانه می شوند معمولا در اواسط بهار تخم ریزی می نمایند و ماهیانی که در پاییز به رودخانه مهاجرت می کند زمستان آن سال را در رودخانه گذرانده و در فصل بهار آتی تخم ریزی می نمایند. تخم ریزی این ماهی در قسمتهای عمیق جریان شدید آب و بستر سنگلاخی انجام می شود.
سن بلوغ فیل ماهی نر بین 12 – 14 سال و فیل ماهی ماده 16 – 18 سال به بالا است. فاصله زمانی بین تخم ریزی قبلی تا بعدی ممکن است چند سال (حتی 2- 3 سال) یکبار صورت گیرد.
این ماهی از ماهیان کلمه، سگ ماهیان، ماهی سیم و سایر ماهیان تغذیه می کند. این ماهی دارای عمر طولانی بوده و تا یکصد سال نیز عمر می کند.
فیل ماهی نه فقط بزرگترین ماهی دریای خزر است بلکه بزرگترین ماهی در بین کلیه ماهیان آبهای شیرین می باشد.
فیل ماهی ماده از نظر طولی نسبت به نر ها رشد سریع تر دارد.
تخم ریزی فیل ماهی در ماه اردیبهشت و در آب 4/9 – 4/10 درجه سانتیگراد در اعماق 5 – 11 مترو در بستر رودخانه ها انجام می شود.مرحله باروری و رشد جنینی تخم ها بین 6 – 8 شبانه روز به طول می انجامد.لاروها و بچه ماهیان با جریان آب رودخانه ها به سمت دریا سرازیر می شوند.

جنس تاسماهی ها Acipenser
مشخصات ماهیان این جنس عبارتند از:
• ماهیان این جنس (تاسماهی – سوروگا - شیپ) بزرگ و استرلیاد نسبت به سایرین کوچکتر می باشد.
• بدن این ماهیان کشیده و از قسمت سر به دم باریکتر می شود.
• دهان آنها عرضی، متحرک، ولی زیاد بزرگ نمی باشد و تمام قسمت تحتانی سر را در بر نمی گیرد.
• پوزه یا زیاد بلند یا کوتاه است، ولی در هر حالتی تیز می باشد.

ماهی شیپ Acipenser nudiventris


نام علمی (Scientific Name) :Acipenser nudiventris
نام فارسی (Persian Name) ماهی شیپ
نام انگلیسی (English Name) :Ship sturgeon – spiny sturgeon
نام خانواده (Family Name) :Acipenseridae
حداکثر طول(Maximum Size) :220 سانتیمتر
رژیم غذایی (Diet Food) :ماهیان – سخت پوستان و نرمتنان
پرانکش (Distribution) :در نواحی مرکزی و جنوبی دریای خزر
........................
مشخصات این ماهی عبارتند از:
• بدن این ماهی کشیده و از قسمت سر به دم باریکتر می شود.
• نسبتا دارای پوزه ای کوتاه اما تیز می باشد.
• قسمت فوقانی سر به صورت یک خط مستقیم دیده می شود.
• لب پایینی یک پارچه بوده و فاقد پارگی می باشد.
• برجستگی های سخت استخوانی شکل ردیف پشتی بین 11 تا 16 عدد و در پهلو بین 51 تا 74 عدد و در قسمت شکم بین 11 تا 17 عدد می باشد.
• قطر چشم از 4/3 تا 8/4 و به طور متوسط 1/4 درصد طول سر ماهی است.
• ساقه دمی از 5/11 تا 4/15 و به طور متوسط 7/13 درصد طول بدن ماهی می باشد.
ماهی شیپ اکثرا در مناطق مرکزی (میانی) و جنوبی دریای خزر زندگی می کند و در قسمت شمالی دریا به ندرت دیده می شود.
ماهی شیپ مهاجر بوده و برای تخم ریزی به رودخانه های کورا، اورال، سفیدرود و ندرتا به رودخانه ولگا مهاجرت می نماید. مهاجرت این ماهی به رودخانه کورا در تمام طول سال و اکثرا (60 – 50 درصد) در ماههای اسفند و فروردین (مارس و آوریل) و در پاییز در ماههای مهر و آبان(اکتبر و نوامبر) انجام می شود.
مهاجرت ماهی شیپ به رودخانه اورال در فصل بهار ودر ماههای فروردین و اردیبهشت (آوریل و مه) انجام می شود.شیپ، ماهی نسبتا بزرگی است.
سن ماهیان بالغی که در رودخانه کورا تخم ریزی نموده اند متغیر است، سن آنان در ماده ها بین 8 تا 19 سال و در نرها بین 9 تا 18 سال در نوسان بوده است.
محل زاد و ولد طبیعی ماهی شیپ در رود خانه های کورا و ارس در مناطقی است که سایر گونه های تاسماهیان تخم ریزی می کنند.تخم ریزی این ماهی از اواخر فروردین ماه تا اواخر اردیبهشت ماه در آب با گرمای 25- 15 درجه سانتیگراد انجام می شود.مرحله رشد جنینی تخم ها در حرارت متوسط آب 5/19 درجه سانتیگراد حدود 5 شبانه روز طول می کشد.

ماهی استرلیاد Acipenser ruthenus


مشخصات این ماهی عبارتند از:
*یکی از وجوه متمایز این ماهی با سایر تاسماهیان به واسطه بریدگی لب پایینی است.
*سبیلک ها رشته دار هستند.
*مهره های سخت استخوانی شکل پشتی بین 12 تا 16 عدد، جانبی بین 58 تا 71 عدد و شکمی بین 12 تا 16 عدد می باشد.
استرلیاد، ماهی رودخانه ای است اما ندرتا و به تعداد اندک در دریا حوالی مصب رودخانه ولگا و سواحل شرقی قسمت مرکزی دریا دیده می شود، ولی در رودخانه های ترک و کورا به ندرت دیده می شود.
*استرلیاد کوچکترین نوع تاسماهیان دریای خزر می باشد.
تخم ریزی ماهیان استرلیاد مانند تمام تاسماهیان در بهار در ماه اردیبهشت (ماه مه) در حرارت آب 9 تا 17 درجه و در اعماق 4 تا 14 متری انجام می شود.
سن بلوغ جنسی ماهیان نر 3 سال و ماهیان ماده 5 سال می باشد. نوزادان پس از بیرون آمدن از تخم به قسمت های پایین رودخانه سرازیر می شوند. اکثر ماهیان بالغ همه ساله تخم ریزی می کنند.
استرلیاد، ماهی با ارزشی است.اما در دریای خزر و حوزه آبریز آن به استثنای رودخانه ولگا جنبه بهره برداری اقتصادی ندارد.فقط در حوالی آستارا خان هر ساله مقداری از آن صید می شود.

...........................
تاسماهی روس (چالباش) Acipenser guldenstadti
مشخصات این ماهی عبارتند از:
• دارای بدنی دراز و کشیده می باشند.
• رنگ بدن تیره و زرد فام دارند.
• دهان آن عرضی می باشد.
• پوزه کوتاه و پهن و سبیلک ها در انتهای پوزه قرار دارند.
• لب پائینی دارای بریدگی یا شیار می باشد.
• تعداد مهره های سخت استخوانی شکل پشتی بین 9 تا18عدد،شکمی بین 7 تا12عدد،جانبی بین 24تا50عدد می باشد.
• در فواصل بین مهره های پشتی و جانبی صفحات درشت ستاره ای شکل مشاهده می شود.
ماهی چالباش در دریای خزر و در تمام مناطق آن و در اعماق مختلف آن پراکنده می باشد.در مناطق مرکزی و جنوبی دریا اغلب در اعماق 70-60 متری گاهی در فصل پائیز و زمستان در اعماق 100-80 متری هم مشاهده می شود.این ماهی مهاجر است و برای تخم ریزی به رودخانه ولگا،اورال و به تعداد کم به رودخانه ترک و حتی سفید رود مهاجرت می نماید.
پراکندگی این ماهی در مناطق مختلف دریای خزر بستگی به رژیم حرارتی آب و شرایط غذایی آن دارد.
این ماهی تقریبا در تمام مدت سال به رودخانه ولگا وارد می شود،اما اکثر ماهیان در ماههای خرداد، تیر تا مرداد(ماهیان پائیزه) در تمام فصل تابستان و تا اوایل پائیز مهاجرت می نمایند،در فصل بهار(ماههای فروردین و اردیبهشت) تعداد کمی از ماهیان مهاجر بهاره به رودخانه وارد می شوند.
ماهیانی که در تابستان وارد رودخانه می شوند، فصل پائیز و زمستان را در رودخانه گذرانده و با ماهیان مهاجر بهاره در همان سال تخم ریزی می کنند.
تاسماهی یکی از ماهیان بزرگ دریا بعد از فیل ماهی است.
عمر تاسماهی زیاد است و تا50-45 سال هم می رسد.تخم ریزی این ماهی در اوایل بهار،در مناطقی از رودخانه که درجه حرارت آب بین 8 تا15 درجه سانتیگراد و جریان آن سریع باشد، در بستر سنگلاخی و سفت در اعماق 10-3 متر انجام می گیرد.
تاسماهی از بنتوزها(اکثرا شامل:کرم نرئیس و دو کفه ای سیندسمیا) و بعضی اوقات از ماهیان تغذیه می کند، ولی بچه ماهیان از انواع موجودات بی مهره(سخت پوستان و کرمها) و ماهیان درشت از نرمتنان و ماهیان ریز تغذیه می نمایند.تاسماهی از ماهیان با ارزش شیلاتی است.
عکس ص 7
..........................
تاسماهی ایران(قره برون)acipenser percicus


نام علمی (Scientific Name) :Acipenser persicus
نام فارسی (Persian Name) :تاس ماهی ایرانی (قره برون)
نام انگلیسی (English Name) :Persian sturgeon
نام خانواده (Family Name) :Acipenseridae
حداکثر طول(Maximum Size) :240سانتیمتر
رژیم غذایی (Diet Food) :ماهیان – سخت پوستان و نرمتنان
پراکنش (Distribution) :در تمام مناطق دریای خزر
مشخصات این ماهی عبارتند از:
تاسماهی ایران (قره برون) تقریبا شبیه تاسماهی روس می باشد با این تفاوت که رنگ آن تیره تر و قسمت پشت به رنگ فلفل نمکی است، و اندازه آن نیز بزرگتر و خاویار آن نیز مرغوب تر و بیشتر از چالباش می باشد.
در پشت دارای 13-5، در پهلو ها 42-21 و در شکم 14-7 مهره سخت استخوانی شکل وجود دارد.
طول و ارتفاع سر نسبت به بدن 4/17 تا 20 درصد و 1/7 تا6/9 درصد است.
از مشخصات دیگر این ماهی کم بودن تعداد مهره ها و طویل و کوچک بودن سر و تا حدودی باریک بودن پوزه می باشد.
پراکندگی آن در مناطق مختلف دریای خزر تقریبا یکنواخت می باشد.اما تعداد بیشتر آنها در مناطق جنوبی و جنوب شرقی دریا زندگی می کنند.این ماهی برای تخم ریزی به رودخانه های کورا،سفید رود و بعضی دیگر از رودخانه های سواحل ایران و حتی ولگا و اورال مهاجرت می نمایند.
زمان مهاجرت این ماهی به رودخانه کورا در طول سال و به خصوص از ماه فروردین تا نیمه خرداد حدود 60 درصد و بقیه مولدین در پائیز و زمستان و قبل از بهار وارد رودخانه می شوند،و به رودخانه ولگا از اردیبهشت ماه مهاجرت خود را شروع و تا اواسط ماه خرداد تخم ریزی ادامه دارد.قره برون تقریبا بزرگتر از چالباش است.
ماهیان نر در سن 8 سالگی و ماهیان ماده در سن 12 سالگی بالغ می شوند.
تخم ریزی این ماهی در ماههای اردیبهشت و خرداد و به ندرت تا مرداد و شهریور ادامه می یابد و این تغییرات و طول مدت تخم ریزی ممکن است ارتباط کامل با کم شدن ماهی مولد و تا حدودی از بین رفتن محل های زاد و ولد طبیعی آن بوده است.
در دریای خزر ذخایر قره برون به مراتب کمتر از چالباش می باشد.
تاسماهی ایران یکی از ماهیانی است که به طور مصنوعی تکثیر می شود.
در سالهای اخیر که میزان تولید و پرورش بچه تاسماهیان در ایران بالغ بر 20 میلیون می باشد، خوشبختانه گونه غالب را قره برون تشکیل می دهد.
..........................
سوروگا(ازون برون) Acipenser stellatus


نام علمی (Scientific Name) :Acipenser stellatus
نام فارسی (Persian Name) :ماهی ازون برون
نام انگلیسی (English Name) :Stellate Sturgeon
نام خانواده (Family Name) Acipenseridae:
حداکثر طول (Maximum Size) :220سانتیمتر
رژیم غذایی (Diet Food) :ماهیان – سخت پوستان و نرمتنان
پراکنش (Distrbution) :مناطق شمالی – مرکزی و جنوبی دریای خزر مشخصات این ماهی عبارتند از:
• سوروگا دارای بدنی کشیده و پوزه ای باریک و دراز می باشد.
• پوزه آن حدود 55 تا63 درصد طول سر را شامل می گردد.
• لب پائینی دارای برآمدگی است.
• مهره های پشتی بین 9 تا14 عدد، جانبی بین 26 تا41 عدد و شکمی بین 9 تا14 عدد می باشد.
• قسمت پشت و پهلو ها به رنگ تیره مشکی و شکم به رنگ روشن دیده می شود.
ازون برون ولگا و اورال از نظر علائم مرفولوژیکی و ظاهری تقریبا با هم یکسان هستند ولی از نظر ژنتیکی و تعیین گلبول های خون، می توان آنها را از یکدیگر متمایز نمود.
عموما سوروگا در مناطق شمالی- مرکزی و جنوبی دریای خزر تا اعماق100-75 متری زندگی می کند.این ماهی در زمستان در اعماق بیشتر و در بهار و تابستان در مناطق کم عمق تر پراکنده می باشد.برای تخم ریزی به رودخانه ولگا، اورال، ترک و سولاک، سفید رود، تجن، گرگان رود و غیره مهاجرت می نمایند.سوروگا در رودخانه ولگا تا حوالی ولگا گراد، آن قسمت که مولدین به دریاچه مخزنی سد منتقل می شوند بالا می رود.در رودخانه اورال تا اواسط رودخانه حرکت می کند.در پائیز ماهیان بالغ سوروگا تا حوالی مصب رودخانه تجمع می نمایند، زیرا کلیه ماهیانی که در آبان ماه در حوالی مصب رودخانه ولگا صید شده بالغ بوده اند.این ماهیان در اواخر ماه فروردین وقتی که درجه حرارت آب به2/2 درجه سانتیگراد می رسد وارد مصب و نهایتا به رودخانه می رسند، ولی اکثر ماهیان در اواسط اردیبهشت ماه تا اواخر خرداد ماه وقتی که درجه حرارت آب به 5/9 درجه سانتیگراد می رسد وارد رودخانه می شوند.ضمنا در نیمه دوم مرداد و تا اواخر آبان ماه فقط تعداد کمی از ماهیان به رودخانه مهاجرت می نمایند که تخم ریزی آنها در سال بعد انجام می شود.
اکثر مولدین در اواخر اردیبهشت و خرداد ماه تخم ریزی می نمایند.نوزادان پس از بیرون آمدن از تخم مدتی را در رودخانه باقی مانده و در ماههای تیر تا شهریور ماه به سمت دریا سرازیر می شوند.
سن بلوغ ماهیان نر نوع ولگا 9 و ماده ها 11 سال است. در رودخانه اورال ماهیان نر در سن 4 سالگی و ماده ها در سن 8 سالگی به سن بلوغ می رسند.فاصله بین دو نوبت تخم ریزی بیش از سه سال است.
تقریبا زمان مهاجرت سوروگا به رودخانه کورا و سفید رود همزمان و حدودا در ماههای فروردین لغایت اردیبهشت ماه و ندرتا در دهه اول ماه خرداد می باشد.
مهاجرت نوزاد ها و بچه ماهیان از تیر ماه به سمت مصب رودخانه ولگا شروع و تا شهریور ماه ادامه دارد، به این ترتیب قسمت اعظم بچه ماهیان در اواخر تیر به طرف مصب سرازیر می شوند.
سن بلوغ جنسی در ماهی نر9 و در ماده ها 11 سال است، ولی در رودخانه اورال ماهیانی صید گردیدند که نر ها در سنین 4 سال و ماده ها 8 ساله بوده اند.ماهی سوروگا از نظر شکل مهاجرت تقریبا با تاسماهی مشابهت دارد با این تفاوت که نوزادان و بچه ماهیان در زمان حرکت از محل تخم ریزی به سمت مصب رودخانه از کرمها (الیگوخت)، نرمتنان(گاماروس و غیره)، لاروشیرونومید، تغذیه می کنند، در قسمت شمالی دریا، ماهیان یک ساله و دو ساله از انواع گاماروس و دو کفه ای ها و ماهیان بزرگتر علاوه بر غذاهای فوق از کرم نرئیس نیز تغذیه می کنند.همچنین انواع حلزون ها، دو کفه ای سیندسمیا، خرچنگ، گاو ماهی و کیلکا قسمتی از غذای این ماهیان را تشکیل می دهد.
در آبهای مناطق جنوبی دریا، غذای ماهی سوروگا را نرئیس، گاو ماهی و کیلکا شامل می شود.بنابراین می توان یادآور شد که غذای این ماهیان را نرمتنان و کرم نرئیس تشکیل می دهد.
ذخایر ماهی سوروگا در دریا در نتیجه تکثیر مصنوعی حفظ گردیده است.
ماهی سوروگا همانند فیل ماهی و تاسماهی از ارزش شیلاتی و اقتصادی قابل توجهی برخوردار می باشد.درصد چربی در گوشت این ماهی بستگی به فصول مختلف سال بین 5/5 تا 6/12 درصد متغیر می باشد.

..........................
ازون برون خزر جنوبی(سوروگای کورا) A.stellatus stellatus natio cyrensis
مشخصات این ماهی عبارتند از:
این زیر گونه از نظر شکل ظاهری و مرفولوژی تقریبا با گونه شمالی یکسان می باشد و از نظر شرایط بیولوژی(سن بلوغ، ضریب رشد، مناطق توزیع و غیره) و حتی از نظر تغییرات بیوشیمیایی خون با گونه قبلی مغایرت دارد.
این ماهی اکثرا در مناطق مرکزی و جنوبی دریای خزر اما گاهی تعداد معدودی در مناطق شمالی دریا مشاهده می گردد.این ماهیان برای تخم ریزی به رودخانه های کورا، ارس، سامور در سواحل روسیه و رودخانه های سفید رود، گرگان رود و تعدادی دیگر از رودخانه های سواحل ایران مهاجرت می کند.این ماهی در فصل بهار و در ماههای فروردین تا خرداد و در فصل پائیز در ماههای شهریور تا آبان به رودخانه کورا مهاجرت می نمایند.ماهیانی که در پائیز مهاجرت می کنند، زمستان را در آنجا گذرانده و در بهار سال بعد تخم ریزی می نمایند.

/ 0 نظر / 14 بازدید